Çikolata Kisti (Endometrioma) Nedir?

Çikolata Kisti yumurtalıklarda ortaya çıkan ve içerisinde normalde uterusun yani rahimin içerisini kaplayan endometrium tabakasına ait hücreler barındıran kistik yapılardır. Rahimin içerisini kaplayan ve endometriyal hücreler denilen hücreler rahimin dışında karın zarı üzerinde rahimin bağları üzerinde ya da tüpler üzerinde de bulunabilmektedir. Bu durumda hastalık endometriyozis olarak isimlendirilmektedir.Benzer şekilde rahimin iç duvarını oluşturan endometrial hücrelerin rahîm duvarının içerisinde bulunmasına da ‘’adenomyozis’’ adı verilmektedir. Endometriyozis odaklarında ve çikolata kistinde yapılan histopatolojik incelemelerde endometriyum hücrelerine ait tüm yapılar (gland ve stroma) görülmektedir. 

Normalde rahimin yani uterusun içerisini döşeyen hücrelerin neden rahimin dışındayumurtalıktaa, karın zarında, tüplerde hatta göz, akciğer, barsak ve hatta beyin gibi uzak organlarda görüldüğü hususu net olarak ortaya konulabilmiş değildir. Endometriozis ya da endometriyoma (çikolata kisti) gelişimi ile ilgili halen elimizde birkaç teori mevcuttur. Bunlardan biri adet kanaması sırasında kanamanın bir kısmının da tüplerden geriye doğru akışıdır. Bu teori olgulardan sadece bir kısmını açıklayabilmektedir. Uzak organlardaki endometriyozis olgularını açıklayamamaktadır. Diğer teoriler de kısmen desteklenmekte kısmen de desteklenmemektedir. Bu nedenle endometriyozis ya da çikolata kistlerinin gelişimleri ile ilgili bilgiler henüz sonuca ulaşmamızı sağlayamamaktadır ve etyopatogenezini açıklamak için çalışmalar devam etmektedir.

Çikolata Kistinin Belirtileri Nelerdir?

Çikolata kistleri ya da başka bir ifade ile endometriyomalar yumurtalıkta büyüyen kistik yapılardır. Bu kistlerden bazıları sessizce yumurtalıkta büyümekte, herhangi bir şikayete neden olmamakta ve tesadüfen başka nedenlerle bakılan ultrasonografi ya da MR gibi testlerle tanınmaktadır. Çikolata kistlerinin bazıları ise özellikle başka yerlerde endometriyozis varlığı durumlarında menstrüasyon yani adet görme sırasında ağrıya neden olmaktadır. Özellikle ilk adetleri ağrısız olduğu halde sonradan adet sancısı (dismenore)olanlarda endometriozis ya da çikolata kistlerinden şüphelenmek yerinde olacaktır. Çikolata kistleri ve beraberinde endometriyozis olgularında görülen bir diğer şikayet cinsel ilişki sırasında hissedilen ağrı (disparani)dir. Yerleşim yerine göre endometriyozis defekasyon yani dışkılama sırasında ağrıya da neden olabilmektedir. Çikolata kisti olan hanımların önemli bir kısmında görülen yakınma da kısırlık yani infertilitedir. Endometriyozisin nasıl bir mekanizma ile kısırlığa neden olduğu tam olarak anlaşılabilmiş değilse de, bu olgularda var olan yapışıklıklar nedeniyle türlerden geçişin olumsuz etkilenmesi, endometriyozis olgularında karın zarındaki bağışıklık sistemine ait mekanizmalardaki değişiklikler kısırlık nedeni olarak öne sürülen nedenlerdir.

Çikolata Kisti/ Endometrioma
Şekil 1. Bartolin Kisti şematik çizim

Çikolata Kistlerinin Tanısı Nasıl Konulur?

Çikolata kistlerinin tanısı yukarıda anlatılan şikayetleri olan ya da olmayan hastalarda bakılan ultrasonografi ile konulabilir. Ultrasonografide yumurtalıklardan birinde ya da bazen her ikisinde, içerisindeki sıvı ekojenitesi neredeyse kendisine spesifik olan kistlerin görülür. Bu durum her ne kadar çikolata kistlerinin tanısında oldukça yardımcı ise de esas ve kesin tanı bu kistlerin çıkartılarak patolojik incelemeye tabii tutulmasından sonar konulabilir.

Zira içine kanama olmuş basit kistler ya da başka kistik yapılar ile çikolata kistleri nadir de olsa karışabilmektedir. Patolojiye gönderilen materyallerde rahimin içini döşeyen endometriyum bez (gland) ve stroma yapılarının görülmesi çikolata kistinin kesin tanısını sağlar. Bu hastalarda yapılan laparoskopi ile (karın içinin kamera ile görüntülenmesi) çikolata kisti ile birlikte endometriyozis olup olmadığının da tanınmasına yardımcı olur. Laparoskopi sırasında rahim ağzından verilen sıvının tüplerden geçip geçmediği (yani tüplerin açık olup olmadığı) da anlaşılabilir. Bu işlem kromopertübasyon olarak adlandırılmaktadır. Çocuk isteği olan olguların yönetiminde bu işlem de oldukça yararlıdır.

Çikolata Kistleri Nasıl Tedavi Edilir?

Çikolata kistleri ya da endometriyozis olgularının yönetimi genellikle hastalar bireyselleştirilerek yapılmaktadır. Endometriyozis olgusunda hastayı hekime getiren esas neden ağrı ise ağrıya yönelik tedavi planlanabilir. Esas sorun çocuk isteği olduğu halde gebe kalamama ise ona yönelik bir yönetim planlanacaktır. Endometriyoziz olgularında ağrı ile mücadele için non steroid anti inflamatuvar (NSAID) ilaçlar denilen ilaçlar ağrının tedavisinde ilk tercih edilen ilaç grubudur ve hastaların çoğu bu ilaçları kullanarak hekime gelmektedirler. Ara vermeden kullanılan doğum kontrol hapları, endometriyozis tedavisi için üretilmiş ve piyasaya sunulmuş özel ilaçlar da ağrı tedavisinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Ağrı tedavisi cerrahi müdahaleler de zaman zaman uygulanagelmektedir. Cerrahi işlemlerde endometriyozise bağlı yapışıklıkların açılması, endometriyozis odaklarının çıkartılması ya da tahrip edilmesi genellikle uygulanan yöntemlerdir.

Bilinmesi yararlı olan bir durum da gebelik sırasında ve menopozda endometriyozis odaklarının gerileyeceğidir. Endometriyozis hastalığı östrojen varlığında ortaya çıkan bir hastalık olduğundan menopozda da östrojen azalacağından genellikle odaklar gerilemekte ve hastalar rahatlamaktadır. Gebelikte plasenta tarafından salgılanan yüksek miktarda progesterone hormonu da endometriyozis odaklarının gerilemesine katkı sağlamaktadır.

Çikolata Kisti Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Çikolata kistleri ya da endometriyozis tedavisi için ameliyat kararı verildi ise bu ameliyatlar açık (laparatomi) ya da kapalı (laparoskopi: karnın içine kamera ile girilerek) yapılabilir. Çikolata kistleri için yapılan ameliyatlarda amaç kistlerin tamamının çıkartılması, endometriyozis odakları var ise odakların tahrip edilmesi, yapışıklıklar var ise yapışıklıkların açılması şeklinde özetlenebilir. Açık çikolata kisti ameliyatları önceleri çok uygulanan ameliyatlar idi. Bu ameliyatların dezavantajları açık cerrahi uygulanması, göreceli olarak daha büyük ameliyat kesisi uygulanması, kan kaybının daha fazla olması ve günlük hayata dönüşlerin göreceli olarak daha uzun zaman alması olarak sıralanabilir. Çikolata kistleri ya da endometriyozis için kapalı ameliyatalar (laparoskopik çikolata kisti ameliyatları) günümüzde ilk tercih edilen ameliyatlar olmuştur. Çok istisnai durumlar haricinde bu hastalar için kapalı ameliyatlar rahatlıkla mümkün olmaktadır.

Daha önceden ameliyat olmuş olmaları hastaların kapalı ameliyat olmalarını engelleyen bir sorun değildir. Laparoskopik ameliyatta kamera için 1 cm’lik bir kesi açılmakta ve bu kesiden kamera ile batına girilmektedir. İhtiyaca göre 2 ya da 3 adet 0.5cm’lik kesi açılarak ameliyat gerçekleştirilmektedir. Laparoskopik ameliyatların açık ameliyatlara üstünlükleri işlemin göreceli olarak daha az kan kaybı ile gerçekleşmesi, hastanede yatış süresinin ve günlük hayata dönüş süresinin kısa olmasıdır.

Düşüncelerinizi bizimle paylaşabilirsiniz.

Sosyal Medya'da paylaşabilirsiniz.

Share on whatsapp
WhatsApp
Share on facebook
Facebook
Share on pinterest
Pinterest
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Scroll to Top