Rh antijeni normalde maymun eritrositlerinde (kırmızı kan hücreleri) bulunan ve insanlarda nadir görülen bir antijendir. Rh antijenlerinin normal insanlarda varlığı ya da yokluğu bir hastalık olarak olarak değerlendirilmemektedir. Sorun Rh negatif (-) bir annenin Rh pozitif (+) bir eş ile evlenmesi ve bebeklerin kan grubunun Rh pozitif (+) olması durumunda ortaya çıkmaktadır.

Rh negatif bir annenin Rh pozitif eşi ile birlikteliğinde bebek Rh pozitif olursa, bebeğin kanının plasenta yolu ile anneye geçmesi durumunda (ki bu durum ammiyosentez, koryon villus örneklemesi, doğum ya da travma ile gerçekleşebilir) anne ilk kez karşılaştığı Rh antijenlerine karşı bağışıklık geliştirmekte ve antikor üretmektedir. Annenin ilk kez Rh antijeni ile karşılaşması ve bağışıklık geliştirmesi genellikle ilk gebeliklerde sorun oluşturmamaktadır. Zira ilk geliştirilen antikorlar Immünglobülin M (Ig M) yapısında olup plasentadan bebeğe geçemeyecek kadar büyük yapılardır. Ancak annenin bağışıklık sistemi uzun dönemde antikor tipini değiştirmekte ve geliştirmekte Ig G yapısında antikorlar üretmektedir ki Ig G antikorları plasentadan geçebilmektedirler. Plasentadan bebeğe geçen antikorlar bebeğin Rh pozitif olması durumunda bu antijenler ile birleşmekte ve çeşitli mekanizmalar ile bebeğin eritrositlerinin parçalanmasına (hemoliz) ve sonuçta bebekte kansızlığa neden olabilmektedirler. Bebekte ortaya çıkan kansızlık bir taraftan dokularda oksijenlenme sorunu, bir taraftan kalp yetmezliği bir taraftan da karaciğerin protein yerine bolca eritrosit yapmaya yönelmesi nedeniyle protein azlığı ve bebeğin vücut boşluklarında sıvı toplanmasına (hidrops fetalis) neden olabilmektedir (Şekil 1). Müdahale edilmeyen durumlarda bebeği bekleyen son genellikle ölüm olmaktadır.

Şekil 1. Hidrops fetalis. Ultrasonografi ile bebeğin batın ve göğüs kafesi boşluklarında birikmiş sıvı görüntüsü

Anne Karnında Bebekte Kansızlık Olup Olmadığı Anlaşılabilir mi

Anne karnında bebekte kansızlık olması durumunda bebekte yukarıda sayılan nedenlerde dolayı hidrops (bebeğin karın, göğüs kafesi, kalp çevresi ve cilt altında sıvı birikmesi) görülebilir. Ancak hidrops görülmesi tablonun ağırlaştığı anlamına gelmektedir. Hidrops görülmeden önce bebeğin kafatası içerisindeki Middle Cerebral Arter/orta beyin arteri (MCA) isimli damarda doppler ile akım hızı hesaplanarak bebekte kansızlık olup olmadığı yüzde doksan doğrulukla tahmin edilebilmektedir. Ayrıca bebeğin göbek kordonundan kan örneği alınarak (kordosentez) da kesin olarak bebeğin hemoglobin durumu anlaşılabilmektedir.

Anne Karnındaki Bebekte Kansızlık Tedavi Edilebilir mi

Bebekte kansızlık tanısı konulduğu zaman bebek için yapılacak işlem miadından önceki bebeklerde bebeğe anne karnında kan vermek olacaktır. MCA dopplerinde kansızlık saptanan bebeklere anne karnında kan vermek standart tedavi yaklaşımıdır. İşlem teknik detayları olmakla birlikte iyice konsantre edilmiş eritrosit süspansiyonunun, hesaplanan miktarda ultrasonografi eşliğinde kan verilmesi şeklinde planlanmakta ve yapılmaktadır (video 1). Bu sayede bebekteki kansızlık tedavi edilmekte ve bebeğin anne karnında büyümesi için uygun ortam oluşturulmaya çalışılmaktadır.

Rh Uygunsuzluğu Haricinde Bebeğe Kan Verilmesi Gereken Durumlar  Var mıdır

Rh uygunsuzluğu haricinde bazı eritrosit antijen uygunsuzlukları (Kell, Duffy, Kidd, E, C vb) ve bazen de bebeğin geçirdiği ve kemik iliğini baskılayan enfeksiyon durumlarında da bebeğe anne karnında kan vermek gerekebilmektedir.

Video 1: Kendi tanı koyduğumuz ve tedavi ettiğimiz kan uyuşmazlığı ve hidrops fetalis olgusunda anne karnında bebeğe umblikal kordon (göbek kordonu) içinden ultrasonografi eşliğinde kan transfüzyonu.

PAYLAŞIN